جمع آوری و نگهداری حشرات

جمع آوری و نگهداری حشرات

جمع‌آوری، نگهداری و كار با نمونه

     هر متخصص حشره ‌شناسی ، در حين انجام تحقيقات صحرايی مجبور به صيد كردن نمونه‌ها و كار با آنهاست. اين كار معمولاً شامل جمع‌آوری و نگهداری نمونه‌ها با روش‌های خاصی است كه عمدتاً، و گاهی اوقات تنها روش‌هايی هستند كه برای مطالعه گروه خاصی از بندپايان به كار می ‌روند. اين روش‌ها برای گروههای مختلف حشرات و همچنين در نقاط مختلف، متفاوت هستند. بنابراين ، در ذيل به شرح برخی از نكات اساسی در اين مورد می ‌پردازيم.

اصول جمع‌آوری نمونه و كار با آن

لوازم جمع‌آوری

     اين وسايل از ساده ‌ترين ابزار، از قبيل توری ‌های حشره‌شناسی و لوله‌های صيد ، تا تله های بسيار تخصصی كه برای اهداف خاصی به كار می ‌رود ، متفاوتند. نمونه‌گيری عبارتست از جمع‌آوری نمونه‌ها با يك روش استاندارد به منظور انجام مطالعه كمّی ، كه در آن می ‌توان از ابزار بسيار متفاوتی استفاده نمود. انواع مختلف تله‌ها برای صيد حشرات به منظور انجام تحقيقات خاص به كار رفته‌اند. برخی از آنها حشرات را به صورت انفرادی و از طريق مكانيكی به دام می ‌اندازند )مثل تله‌های مكنده) ، در حاليكه سايرين با استفاده از مواد جلب كننده از قبيل نور، دی ‌اكسيدكربن و يا بوی بدن ميزبان آنها را صيد می كنند.

     توری ‌های حشره‌شناسی دستی معمولاً شامل يك كيسه ساخته شده از توری ‌های دارای سوراخ ‌های ريز هستند كه به دور يك قاب دايره‌ای متصل گرديده است. اين قاب از جنس آلومينيوم بوده و طوری طراحی شده كه می ‌توان در موقع عدم استفاده ، آن را از هم جدا نمود. هدف صيد ، مشخص كننده نوع مناسب توری است. در مورد پشه ها، كار با كيسه‌های توری سفيد راحت تر است ، در حالی كه برای جمع‌آوری پروانه‌ها توری سياه طرفدار بيشتری دارد.

     وسيله جمع‌آوری مهم ديگر آسپيراتور است. اين وسيله  انواع مختلفی دارد. آسپيراتورها وسايل ساده، ولی مؤثری هستند كه حشرات كوچك را از طريق مكيدن به داخل ، صيد می ‌كنند. عمل مكش هوا هم توسط دهان فرد جمع‌آوری كننده و هم با وسايل حبابی شكل پلاستيكی صورت می ‌گيرد. در برخی موارد هم فَن‌های كوچكی كه با نيروی باتری كار می ‌كنند ، اين عمل را به عهده دارند. ساده‌ترين نوع آسپيراتور، يك لوله شيشه‌ای يا پلاستيكی شفاف به طول حدود 25 سانتيمتر است كه يك توری بر روی يك انتهای آن قرار گرفته و بر روی توری يك لوله بلند قابل انعطاف متصل شده است. انتهای ديگر لوله پلاستيكی قابل انعطاف در دهان فرد جمع‌آوری كننده قرار می ‌گيرد و با عمل مكش هوا، حشرات را می ‌توان به سادگی درون لوله شيشه‌ای كشيد.

                       

     حشرات كوچك مثل پشه‌خاكی ‌ها و ميدج‌های Culocoides را می ‌توان از طريق الكتريسيته ساكن كه در لوله‌های پلاستيكی ايجاد می ‌شود، به آنها چسباند و جمع‌آوری نمود؛ به ويژه اين كار را می ‌توان با لوله‌های ساخته شده از جنس پلی استيلن شفاف به خوبی انجام داد.

كشتن و نگهداری نمونه‌ها

     مهمترين نكته‌ای كه بايد در حين كشتن و نگهداری نمونه مد نظر داشت ، ويژگی ‌هايی است كه برای تشخيص آن به كار می ‌روند. عدم توجه به اين نكته در هر يك از مراحل اوليه می ‌تواند تعداد زيادی از نمونه‌هايی را كه به دقت جمع‌آوری شده‌اند ، غير قابل استفاده سازد. به عنوان مثال ، پشه‌ها نبايد در مايعات نگهداری شوند و يا توسط آنها جمع‌آوری گردند؛ زيرا فلس‌هايی را كه بدن و بال‌هايشان را پوشانده از دست خواهند داد و اين كار، تشخيص آنها را تقريباً غير ممكن می ‌سازد. همچنين كيفيت نمونه در بسياری از حشرات و ساير بندپايان در صورتی كه گذاشته شوند تا بميرند ، پايين خواهد آمد. برای شناسايی يا ذخيره طولانی مدت به صورت نمونه‌های مورد استفاده در شناسايی ساير نمونه‌ها ( نمونه‌های مرجع ) ، بايد آنها را از طريق تماس دادن با يكی از تركيبات كشنده استاندارد ، كشت. اين مواد شامل استات اتيلن ، اتر، تتراكلرواتان و كلروفرم هستند كه می ‌توان آنها را روی يك تكه پنبه ريخت و پنبه آغشته را به همراه نمونه در يك بطری يا لوله شيشه‌ای گذاشت. حشرات را می ‌توان از طريق سرما دادن ( فريز كردن ) نيز كشت ( اگر چنين امكاناتی در شرايط صحرايی وجود داشته باشد ). راه ديگر برای كشتن نمونه‌ها، استفاده از گرمای شديد نور آفتاب است. لاروها را می ‌توان با انداختن در الكل كشت. افراد بالغ بندپايان كوچك را نيز می ‌توان در الكل يا به صورت مونته در لام نگهداری نمود. لاروهای بزرگ دوبالان ( مثل لارو مگس‌های موسيده يا كاليفوريده) را به خوبی در آب جوش می ‌توان كشت. نمونه‌ها در آب جوش شكل خود را حفظ می ‌كنند و چروكيده نمی شوند. بخار حاصل از مايعات كشنده بر روی ديواره‌های بطری‌ها و لوله‌های مرگ، به ويژه در شرايط گرم نواحی گرمسيری، باقی می ‌ماند و رعايت اين نكته مهم است كه نمونه‌ها به محض مردن بايد برای سوزن زدن از شيشه مرگ خارج شوند. نمونه‌ها بايد بلافاصله پس از مرگ ، اندازه ‌گيری و سوزن زده شوند و يا به روش ديگری ذخيره گردند تا از چروكيده و يا شكننده شدن زياد آنها جلوگيری به عمل آيد. اين عمل به ويژه در مورد هر نمونه‌ای كه در معرض كلروفرم قرار گرفته، بايد انجام شود؛ ‌چون اين ماده كشنده به سرعت بدن حشرات را سفت و شكننده می ‌سازد.

     سه روش اساسی نگهداری كه به صورت عمومی مورد استفاده‌اند ، عبارتند از: خشك ، غوطه ‌ور در مايع و مونته در لام.

     مراقبت از كلكسيون‌های حاوی حشرات سوزن زده شده در برابر آفات و قارچ‌ها، به ويژه در نواحی گرمسيری ممكن است كار مشكلی باشد. برای اين كار بايد مراحلی طی شود كه اولين آنها مطمئن شدن از نگهداری نمونه‌ها در جعبه‌هايی است كه تا حد امكان در برابر نفوذ هوا عايق باشند. بدين منظور جعبه‌های مخصوصی ساخته شده‌اند كه توصيه می ‌كنيم از آنها استفاده گردد. كيپ بودن درب اين جعبه‌ها، مانع از ورود آفات به داخل جعبه و از بين رفتن نمونه‌ها می ‌شود. آغشتن جعبه با قارچ ‌كش (مثل مرتيولات) معمولاً برای جلوگيری از كپك زدن نمونه كافی است، اما برای حفاظت بيشتر در مكان‌های به شدت نمور و مرطوب، هر جعبه نگهداری را می ‌توان به صورت محكم و كاملاً عايق، در يك جعبه پلاستيكی حاوی مقداری سيليكاژل پيچيد. يك حشره ‌كش ( از قبيل ديكلرووس) كه در جعبه‌ای در داخل يك بلوك پلاستيكی كه در قسمتی از جعبه ثابت شده، پاشيده می ‌شود؛ می ‌تواند بسيار مؤثر باشد. اما اين كار بايد به صورت مرتب تكرار گردد.

اطلاعات مربوط به نمونه

     نمونه‌های فاقد برچسب ارزشی ندارند. بنابراين هر نمونه بايد دارای برچسب‌هايی كه اطلاعات مربوط به محل و زمان صيد نمونه در آن درج شده،‌ باشد.

     اطلاعات جغرافيايی ، بايد شامل كشور، بخش كشور ( استان، ‌ناحيه يا شهرستان )، جهت‌يابی با ذكر خصوصياتی از قبيل نام روستا، رودخانه، ارتفاع محل و … باشد.

     اطلاعات برچسب بايد ارائه كننده تاريخ صيد بر حسب روز، و همراه نمونه باشند. يعنی به سوزنی كه نمونه خشك مونته شده به آن متصل است ، الصاق گردند؛ يا در زير ويال‌ها ( در مورد نمونه‌هايی كه به صورت مايع نگهداری می ‌شوند) قرار گيرند و اگر نمونه‌ها به صورت لام ميكروسكوپی مونته شده باشند ، به لام‌ها چسبانده می ‌شوند.

ارسال نمونه‌ها از طريق پست

      در صورتی كه برای تشخيص نمونه نياز به يك متخصص باشد ، و يا برای ساير مقاصد ، از قبيل ارسال نمونه برای قرار گرفتن در يك كلكسيون مرجع ، می ‌خواهيد آن را از طريق پست ارسال نماييد؛ نياز به بسته‌بندی خاصی می ‌باشد. متأسفانه بسياری از نمونه‌ها به صورت شكسته شده يا با خسارت‌های غير قابل جبران به مقصد می ‌رسند. اين امر تقريباً بيشتر به خاطر بسته‌بندی نادرست و ضعيف آنها می ‌باشد، تا به خاطر اهمال و بی ‌دقتی در سرويس‌های پستی. از خسارت ديدن نمونه می ‌توان با رعايت احتياطات ساده‌ای جلوگيری به عمل آورد.

     نمونه‌های موجود در مايعات بايد در داخل ويال‌های پلاستيكی يا شيشه‌ای كه دارای يك درب پيچ ‌دار هستند، ارسال شوند و نبايد در لوله‌هايی كه با چوب پنبه يا قطعات پلاستيكی مسدود شده‌اند، قرار گيرند. در صورتی كه ويال‌های شيشه‌ای به دقت بسته‌بندی شوند، امنيت آنها به اندازه انواع پلاستيكی است، اما از هر نوعی كه استفاده می ‌شود، درپوش‌هايشان بايد با چسب بسته شوند، تا خطر تراوش مايع و خشك شدن محتويات لوله كاهش يابد. از ظروف چوبی توخالی موجود در بازار می ‌توان برای پست كردن ويال‌های با اندازه‌های مختلف، استفاده نمود. هر ويال بايد در داخل اين لوله‌ها با نوارهای دستمال كاغذی كه در اطراف آن چپانده می ‌شود، در جای خودش فيكس شود تا نمونه‌ها در حين انتقال تكان نخورند و بدن آنها متلاشی نشود.

     برای ارسال پستی حشراتی كه به صورت خشك سوزن زده شده‌اندی، بايد آنها را در يك جعبه محكم و تانشو، لاستيكی يا چوبی كه آن هم به نوبه خود در يك كارتن بزرگتر قرار می ‌گيرد، بسته‌بندی كرد. تقريباً همه خسارتی كه به نمونه‌های سوزن زده شده در پست وارد می ‌شود، در اثر فقدان يا ضخامت كم و ناكافی بسته‌بندی اطراف آن‌ها و جعبه محتوی نمونه می ‌باشد. حداقل ضخامت 8 سانتيمتر از ماده بسته‌بندی نرم (مثل پلاستيك حباب‌دار)، يا پشم چوب بايد در اطراف هر سطحی حتی يك جعبه نمونه كوچك ، و بيشتر برای جعبه‌های ذخيره بزرگ مورد استفاده قرار گيرد. فضای بين نمونه‌هايی كه به صورت سوزن زده شده ارسال می ‌شوند ، بايد طوری تنظيم شود كه اگر نمونه‌ها به صورت تصادفی در حين حمل و نقل بچرخند ، با يكديگر برخورد نكنند.  يك قطعه پنبه بايد در گوشه جعبه قرار داده شود تا قطعات شكسته شده بدن نمونه‌ها در آن گير كنند و به بقيه صدمه نزنند.

     محتويات بسته ارسال شده ، به صورت متداول روی سطح خارجی آن يا روی هر فرم لازم به صورت نمونه برای مطالعه علمی ؛ فاقد ارزش تجاری” بايد نوشته شود. اين كار باعث می ‌شود كه در موقع بازرسی گمرك ، جعبه را باز نكنند و محتويات آن آسيب نبيند. 

  تهیه کننده : علی لایق