موزه ها فقط ويترين نيستند.

موزه ها فقط ويترين نيستند.

 

Musem : building in which objects illlustrating art , history , science , etc are displayed.

( oxford advanced learner‘  s xictionary of current english )

 

موزه: موسسه ای دائمی و بدون هدف مادی است كه درهای آن به روی جامعه باز و هدف آن تحقيق بر روی شواهد بر جای مانده از انسان و مانند آن می باشد.                                  (شورای بين المللی موزه)

موزه ها در بردارنده اجزای توليد علم هستند؛ به همين دليل اهميت آنها از كتابخانه ها كمتر نيست. امروزه موزه های تخصصی به عنوان بخشی از برنامه های اجرايی دولت ها برای تصميم گيری و پاسخ به نيازهای علمی زيربنايی مورد توجه قرار دارند. همچنين در محورهای مختلف علوم انسانی و علوم تجربی برای آموزش و پژوهش به كار گرفته می شود. اين قبيل مراكز با توجه به هزينه های قابل توجه شان فقط توسط دولت و دستگاههای اجرايی، آموزشی و پژوهشی كشور قابل تأسيس اند و در واقع فضايی برای خلاقيت، نوآوری و نظريه پردازی دانش آموزان، دانشجويان و پژوهشگران به شمار می روند و با تكيه بر آن ارتقای فرهنگ و دانش عمومی در اين زمينه ها ميسر می گردد.

 

پژوهش محوری موزه شرط پويايی و بقای اين قبيل مراكز است تا از تبديل آنها به انبار و نمايشگاه جلوگيری شود و ضمن تغذيه علاقمندان، خود نيز از طريق گردش اطلاعات تغذيه شوند و به روز گردند.

در قرن كنونی موزه های جهان جان تازه ای گرفته و در برنامه كلان توسعه كشورهای صنعتی محاسبه می شوند. وظيفه متخصصان فقط برچسب زدن به نمونه های موزه ای و جمع آوری مجموعه ها نيست. بلكه شناسايی، دسته بندی، مقايسه نمونه ها و تفسير علمی آنها مهم ترين قسمت موزه ها است كه نه فقط توصيف دنيای جانداران بلكه شركت در درك آنها به عنوان يك تيم مرجع را ايجاب می كند و نقش و اهميت موزه ها مشخص می گردد.

 

موزه ها نيز بنای رشد ديدگاههای كلی نگر و جامع نگر هستند. عدم توجه به اين ديدگاه زيربنايی كه بيشترين وسواس را می طلبد و بيشترين تفكر و فرصت را نياز دارد سبب شده است كه اكنون هر گاه در مراكز آموزش و پژوهشی از جانوران، گياهان. سنگها و سنگواره ها و آثار دست بشر صحبت می گردد، گويی از علمی مرده صحبت می شود كه مورد مصرف نيست.

ليكن فاصله زيادی بين اهداف و امكانات موجود در موزه های علمی و تاريخ طبيعی كشور وجود دارد و چالش های زيادی پيش روی موزه های علمی و تخصصی كشور ديده می شود.

جای خالی قانون حفاظت از موزه و اشيای تاريخی در مجموعه قوانين كشور احساس می شود.

تنها قانون مدونی كه در اين رابطه وجود دارد مصوب سال 1352 است كه طی آن خروج سنگ، سنگواره و فسيل های با ارزش ممنوع شده است. اما اين قانون به علت عدم تعريف مشخص از اشيای قيمتی و افراد متخصص تشخيص دهنده ناقص است.

 

در برنامه چهارم توسعه سهم چندانی برای تقويت ساختار موزه های علمی – پژوهشی در سطح ملی و استانی منظور نشده و آيين نامة اجرايی برای موزه های علمی پژوهشی دانشگاهها به تصويب نرسيده است.

انواع موزه ها به خاطر پرداختن به موضوعات گوناگون، در پيوند انسان با ميراث های فرهنگی، طبيعی، علمی و هنری نقش بسيار مؤثری دارند. آمار منتشره در سال 1995 درباره موزه های كشورهای گوناگون نشان داد كه بيشترين آمار موزه ها مربوط به كشور آمريكا 2643، پس از آن به ايتاليا 1878 و به انگليس 1734 مورد اختصاص دارد. در اين آمار تعداد 38 موزه برای ايران اعلام شده است كه اين تعداد آمار مربوط به كل موزه های موجود می باشد.

 

امروزه بسياری از كشورها بيش از يك هزار موزه دارند در حالي كه در كشور ما فقط 136 موزه وجود دارد كه 50 مورد از آنها موزه های تاريخ طبيعی هستند. از اين 50 موزه، 30 مورد تحت پوشش سازمان حفاظت محيط زيست و انحصاری است و فقط 20 مورد آن فعال می باشد.

نگاهی به شاخه های مختلف علوم نشان می دهد كه موزه ها در كشور پهناور ايران می تواند جايگاه ارزنده ای در كارآفرينی و فناوری با توجه به سند چشم انداز بيست ساله ايران در محورهای مختلف داشته باشند كه به تعدادی از آنها اشاره می شود:

ديرين شناسی، استراتپگرافی، نجوم، تاريخ طبيعی، تنوع زيستی، باستان شناسی، اقيانوس شناسی، معماری و محوطه سازی، فيلم. انيميشن، سينما، عكاسی، چاپ و انتشار، صوت و تصوير، وسايل سنجش زمان، روش های استخراج مواد، صنايع دستی، صنايع غذايی، شيشه سازی، كاشی كاری، مينياتور، صنايع چوب، تمبر، وسايل حمل و نقل، منابع طبيعی، تاريخ كشاورزی، جانورشناسی، گياه شناسی، فرگشت زيستی، دامداری، شيلات، معادن، كانی ها، مهندسی حيات وحش، ناتوتكنولوژی، بيوتكنولوژی، فناوری ميكروسكوپی، اخلاق زيستی، بيوسيستماتيك، ژئوميك، تاريخ طب، كامپيوتر و علوم، تاريخ كامپيوتر، تاريخ اينترنت، تاريخ سفر به فضا، تاريخ هنر، تاريخ علم، استنباط انسان از زمان).

 

برای پاسخ به نيازهای علمی نسل جوان در حال تحصيل در دوره های متوسطه و آموزش عالی و پژوهشگران داخلی و خارج از كشور توجه به نكات ذيل در تجهيز موزه ملی ايران ضروری است:

       1.          تهيه مجموعه های مرجع فنون ايران (Zootegue)

    2.     به كار گماری متخصصان شناسايی و رده بندی گونه های جانوری ايران به عنوان نيروی علمی موزه های ملی ايران برای پاسخ به پرسش های علمی مراجعان.

       3.          به روز نگه داشتن رده بندی موزه ايران بر اساس رده بندی طبيعی و يافته های علمی جديد.

    4.     انتشار اطلاعات سيستماتيك حاصل از مطالعات و تحقيقات موزه ای به كمك بخش تحقيقاتی موزه ملی ايران برای تأمين نيازهای علمی علاقمندان به موزه ايران.

موزه های علوم در مجموع می توانند هويت و افتخار ملی را تقويت و ارتقا سطح علمی جامعه را موجب شوند به گونه ای كه آنانكه نمی توانند وارد دانشگاه شوند با بازديد از اين موزه ها اطلاعات علمی خود را افزايش داده و در عين حال زمينه اشتغال را برای تعدادی ايجاد نمايد؛ در واقع موزه ها، دانشگاههای عمومی هستند.

و از جمله مؤسستاتی كه می توانند دارای موزه های علمی باشند دانشگاهها هستند، مراكزی كه صرف نظر از، دريافت بخشی از بودجه كشور يا عدم دريافت آن، خواهند توانست با اختصاص مقداری از بودجه خود در راه تأسيس يا تقويت موزه ها نه تنها گامــی در بهبود تعداد موزه ها و نمونه های موزه ای كشور بردارند بلكه در جهت افزايش سطحی علمی دانش آموختگان خود، تقويت روحيه علمی و مديريتی آنها و حتی افزايش سطح علمی مدارس شهر خود مؤثر باشند.

 

ويژه نامه و خلاصه مقالات دومين همايش موزه های علمی و تاريخ طبيعی ايران

(12 و 13 بهمن 1384)

تهیه کنندگان : شيما ترحمی  - الگا عظیمی